نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر لێواری داڕمانێکی دارایی مەترسیدارە بەهۆی ئامادەنەبوونی وڵاتان بۆ پێدانی قەرزەکانیان

جیهان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر لێواری داڕمانێکی دارایی مەترسیدارە بەهۆی ئامادەنەبوونی وڵاتان بۆ پێدانی قەرزەکانیان

ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس، سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە پەیامێکی پڕ لە نیگەرانیدا، هۆشدارییەکی توندی دایە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لەبارەی دۆخێکی دارایی مەترسیدار کە ڕێکخراوەکەی گرتووەتەوە. بە وتەی گۆتێرێس، نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر لێواری "داڕمانێکی دارایی نزیک" دایە، ئەمەش بەهۆی ئامادەنەبوونی ژمارەیەکی بەرچاو لە وڵاتانی ئەندام بۆ پێدانی بەشە قەرزەکانیان بە ڕێکخراوەکە. ئەم هۆشدارییە جەخت لەسەر ئەو ڕاستییە دەکاتەوە کە بەردەوامیی ئەم قەیرانە داراییە دەتوانێت کاریگەرییەکی وێرانکەری هەبێت لەسەر توانای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ جێبەجێکردنی ئەرکە سەرەکییەکانی لە سەرانسەری جیهاندا، لەوانەش پاراستنی ئاشتی، چارەسەرکردنی کێشە مرۆییەکان و پەرەپێدانی بەردەوام.

سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕۆژی هەینی ڕایگەیاند کە دۆخی دارایی ڕێکخراوەکە زۆر نالەبارە و داوای لە وڵاتانی ئەندام کرد کە بە زووترین کات قەرزەکانیان بدەن. ئەم داواکارییە دووبارە دەکرێتەوە و دەریدەخات کە ئەم کێشەیە کاتی نییە، بەڵکو کێشەیەکی درێژخایەنە و ساڵانە نەتەوە یەکگرتووەکان ڕووبەڕووی دەبێتەوە. بنەمای کارکردنی نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر پشتبەستن بە بەشداریکردنی دارایی وڵاتانی ئەندامە، کە بەپێی قەبارەی ئابووری و داهاتی نیشتمانییان دیاری دەکرێت. ئەم بەشداریکردنانە بۆ بودجەی گشتی ڕێکخراوەکە و هەروەها بۆ ئۆپەراسیۆنەکانی پاراستنی ئاشتی لە ناوچە جیاوازەکانی جیهاندا بەکاردەهێنرێن. کاتێک وڵاتانی ئەندام لە پێدانی ئەم بەشانە دوا دەکەون، ڕێکخراوەکە ڕووبەڕووی کەمیی نەختینەیی دەبێتەوە، کە کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر چالاکییەکانی هەیە.

کاریگەرییەکانی ئەم قەیرانە داراییە فرەچەشنن و لە چەندین ئاستدا دەردەکەون. لەسەر ئاستی ناوخۆیی، نەتەوە یەکگرتووەکان ناچار دەبێت خەرجییەکانی کەم بکاتەوە، کە ئەمەش دەتوانێت ببێتە هۆی دواکەوتنی مووچەی فەرمانبەران، کەمکردنەوەی ژمارەی پڕۆژەکان و تەنانەت ڕاگرتنی هەندێک چالاکی گرنگ. گۆتێرێس لە پەیامەکەیدا ئاماژەی بەوە کرد کە ئەم قەیرانە دەتوانێت کاریگەری نەرێنی لەسەر توانای ڕێکخراوەکە هەبێت بۆ دابینکردنی خزمەتگوزارییە سەرەکییەکان بۆ ملیۆنان کەس لە سەرانسەری جیهاندا. بۆ نموونە، ئۆپەراسیۆنەکانی پاراستنی ئاشتی، کە یەکێکن لە گرنگترین ئەرکەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، بە شێوەیەکی بەرچاو پشت بەم بەشداریکردنانە دەبەستن. دواکەوتنی پارەدانەکان دەتوانێت ببێتە هۆی کەمکردنەوەی ژمارەی هێزەکانی پاراستنی ئاشتی، دواخستنی پڕۆژەکانی ئاوەدانکردنەوە و دابینکردنی یارمەتی مرۆیی لە ناوچە ناسەقامگیرەکان، کە ئەمەش لە کۆتاییدا دەبێتە هۆی خراپتربوونی دۆخی مرۆیی و ئەمنیی ئەو ناوچانە.

ئەمە یەکەمجار نییە کە سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان هۆشداری لەبارەی دۆخی دارایی ڕێکخراوەکە دەدات. لە ساڵانی ڕابردووشدا، گۆتێرێس و پێشینەکانیشی چەندین جار داوای هاوکاری داراییان لە وڵاتانی ئەندام کردووە. ئەم دۆخە نیشانەی کێشەیەکی قووڵترە لە پەیوەندی نێوان نەتەوە یەکگرتووەکان و هەندێک لە وڵاتانی ئەندامیدا، کە ڕەنگە هۆکاری سیاسی، ئابووری یان تەنانەت ناکۆکی لەسەر ڕۆڵ و ئەرکەکانی ڕێکخراوەکە بن. هەندێک وڵات بەهۆی بارودۆخی ئابووریی ناوخۆییانەوە لە پێدانی بەشەکانیان دوا دەکەون، لە کاتێکدا هەندێکی تر ڕەنگە وەک کارتی فشار لە دژی سیاسەتەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان یان بڕیارەکانی ئەنجومەنی ئاسایش بەکاری بهێنن.

لە ڕوانگەیەکی فراوانترەوە، ئەم قەیرانە داراییە هەڕەشە لەسەر بنەمای فرەلایەنخوازی و هاوکاریی نێودەوڵەتی دروست دەکات. نەتەوە یەکگرتووەکان وەک گەورەترین و گرنگترین ڕێکخراوی نێودەوڵەتی، ڕۆڵێکی بێ وێنەی هەیە لە چارەسەرکردنی کێشە جیهانییەکان و بنیاتنانی پردی پەیوەندی و هاوکاری لە نێوان نەتەوەکاندا. کاتێک ڕێکخراوێک لەم قەبارەیە ڕووبەڕووی داڕمانێکی دارایی دەبێتەوە، ئەمە نیشانەیەکی مەترسیدارە بۆ توانای کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بۆ کارکردن پێکەوە لە پێناو بەرژەوەندییە هاوبەشەکاندا. ئەم دۆخە دەتوانێت ببێتە هۆی کەمبوونەوەی کاریگەریی نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر شانۆی جیهانی، کە ئەمەش بۆشاییەک دروست دەکات کە لەوانەیە لایەنە ناکۆکەکان یان هێزە تاکڕەوەکان بیقۆزنەوە بۆ پەرەپێدانی بەرژەوەندییەکانیان بەبێ گوێدانە یاسا و بنەما نێودەوڵەتییەکان.

سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان جەختی لەسەر ئەوە کردەوە کە کەمبوونەوەی بودجە کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر خزمەتگوزارییەکانی ڕێکخراوەکە دەبێت، لەوانەش پڕۆگرامەکانی گەشەپێدانی بەردەوام، بەرەنگاربوونەوەی گۆڕانی کەشوهەوا، و هەوڵەکانی بۆ پاراستنی مافەکانی مرۆڤ. ئەم پڕۆگرامانە بۆ ملیۆنان کەس لە جیهاندا گرنگن و کەمبوونەوەی بودجەکانیان دەتوانێت ژیانی زۆر کەس بخاتە مەترسییەوە. بۆ نموونە، پڕۆگرامەکانی خواردن و یارمەتیی مرۆیی لە وڵاتانی وەک یەمەن، سووریا، و باشووری سوودان، کە بە ملیۆنان کەس پشت بەوان دەبەستن، بە شێوەیەکی بەرچاو کاریگەر دەبن.

نەتەوە یەکگرتووەکان هەوڵی داوە بە چەندین شێوە ئەم قەیرانە داراییە چارەسەر بکات، لەوانەش کەمکردنەوەی خەرجییە ناوخۆییەکان و داواکردنی بەردەوام لە وڵاتانی ئەندام. بەڵام ئەم هەوڵانە بەس نین بۆ چارەسەرکردنی کێشەکە لە بنەڕەتەوە. پێویستە وڵاتانی ئەندام بە شێوەیەکی بەرپرسیارانەتر مامەڵە لەگەڵ ئەم بابەتە بکەن و پابەندبوونی خۆیان بە بنەماکانی نەتەوە یەکگرتووەکان نیشان بدەن. پێدانی بەشە قەرزەکان نەک تەنیا ئەرکێکی یاساییە، بەڵکو ئەرکێکی ئەخلاقی و سیاسییشە بۆ پاراستنی سیستەمێکی جیهانی کە لەسەر بنەمای هاوکاری و پێکەوەژیان بنیات نراوە.

لە کۆتاییدا، هۆشدارییەکەی ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس بانگەوازێکە بۆ هەموو وڵاتانی جیهان بۆ ئەوەی بە زوویی کاردانەوەیان هەبێت. داڕمانی دارایی نەتەوە یەکگرتووەکان تەنیا کێشەیەکی ناوخۆیی ڕێکخراوەکە نییە، بەڵکو کێشەیەکی جیهانییە کە کاریگەری لەسەر هەمووان دەبێت. لەم کاتە هەستیارەدا، پێویستە سەرکردەکانی جیهان پابەندبوونی خۆیان بە فرەلایەنخوازی دووپات بکەنەوە و دڵنیا بن لەوەی کە نەتەوە یەکگرتووەکان سەرچاوەی دارایی پێویستی دەبێت بۆ ئەوەی بەردەوام بێت لە جێبەجێکردنی ئەرکە حەیاتییەکانی لە پێناو ئاشتی، ئاسایش و خۆشگوزەرانیی مرۆڤایەتیدا. بێ گومان، توانای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ قەیرانە جیهانییەکان، لە پەتای جیهانییەوە تا گۆڕانی کەشوهەوا و ململانێکان، بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ پەیوەستە بە سەقامگیریی داراییەوە. پشتگوێخستنی ئەم هۆشدارییە دەتوانێت لێکەوتەی مەترسیداری هەبێت بۆ داهاتووی هاوکاریی نێودەوڵەتی و ئاسایشی جیهانی.

سەرچاوە: ئاژانسی هەواڵی ئەخباری