ئایا تۆ بە ڕادەی پێویست «ئەجێنتیک» (Agentic)یت بۆ سەردەمی زیرەکی دەستکرد؟

ئەمەریکا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ئایا تۆ بە ڕادەی پێویست «ئەجێنتیک» (Agentic)یت بۆ سەردەمی زیرەکی دەستکرد؟

والی سێلیکۆن ماوەیەکی درێژە جەخت لەسەر نموونەی کەسانی «خاوەن ئیرادەی بەرز» (high-agency) دەکاتەوە — ئەوانەی کە جیهان بە بیروڕای خۆیان دروست دەکەن، بە سەربەخۆ بیر دەکەنەوە، و بە چالاکی کار دەکەن بێ ئەوەی پێویستیان بە ڕێنمایی بەردەوام بێت. لەگەڵ ئەوەشدا، پێشکەوتنی خێرای ئامرازەکانی کۆدکردنی زیرەکی دەستکرد (AI) ئەم جەختەی زیاتر کردووە، و گرنگییەکی نوێ دەخاتە سەر مرۆڤەکان کە خۆیان «ئەجێنتیک» (agentic) بن. ئەم گەشەسەندنە لە ڕووی پیشەییەوە، دیمەنی بەهای پیشەیی لە پیشەسازی تەکنەلۆژیا و دەرەوەی وڵات بە شێوەیەکی بنەڕەتی دەگۆڕێت.

ئەکشای کۆتاری، هاوبەشی دامەزرێنەر و بەڕێوەبەری گشتیی کۆمپانیای Notion کە یەکێکە لە گەورەترین کۆمپانیاکانی بەرهەمهێنان بە بەهای ١١ ملیار دۆلار، ئەم خاڵە بە جوانی ڕوون دەکاتەوە: "ئامرازەکانی ئەمڕۆ ڕەنگە لە ئێمە سێ کەس لەم ژوورەدا بەتواناتر بن." ئەو زیاتر لەسەر پۆتانسێلی زیرەکی دەستکرد قسە دەکات، و پێشنیار دەکات کە تەنانەت تایبەتمەندییە مرۆییە تاکەکان وەک "تامی تایبەت" (taste) لە کۆتاییدا دەتوانرێت لاسایی بکرێنەوە. کۆتاری دەڵێت: "لە کۆتاییدا، تاکە شت کە بۆ مرۆڤەکان بمێنێتەوە، ئیرادەیە (Agency)یە." ئەم لێدوانە لەوانەیە بۆ زۆرێک ڕادیکاڵی بێت، بەڵام لەناو چینە باڵاکانی تەکنەلۆژیا بە قوڵی کاردانەوەی هەیە.

لە کاتێکدا ئەم چەمکە بۆ زۆر کەس جێگای سەرسوڕمان بێت، لە والی سێلیکۆن داواکارییەکی بەرچاوە. یەکێک لە وتارە ڤایرۆسییەکانی دوایی لە گۆڤاری Harper's ئەم باسەی لێکۆڵییەوە، و چاودێریی لاوانی سانفرانسیسکۆی کرد و گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە «ئەجێنتیک» بوون کەمتر پەیوەندی بە بەرهەمهێنانەوە هەیە و زیاتر پەیوەندی بە «بەردەوام ڕاوکردنی سەرنجی ئۆنلاین»ەوە هەیە. لەگەڵ ئەوەشدا، لە ڕێگەی گفتوگۆی زۆر لەگەڵ دامەزرێنەران، توێژەران و وەبەرهێنەران، چیرۆکێکی جیاواز دەرکەوت – یەکێک کە لەسەر کاریگەریی قوڵی زیرەکی دەستکرد لەسەر ڕۆڵە پیشەییەکان چڕ بووەتەوە.

پیشەسازیی تەکنەلۆژیا بێگومان لەگەڵ گۆڕانکارییەکی بەرچاوە لە شێوازی کارکردنی ئەندازیارانی بەرنامەدا. ملیۆنان پەرەپێدەر ئێستا سوود لە ئامرازەکانی کۆدکردنی زیرەکی دەستکرد، وەک Claude Code و Codex، وەردەگرن بۆ ئەتمتیکردنی بەشێکی بەرچاو لە کارەکانیان. لە هەندێک حاڵەتدا، کۆمپانیا تەکنەلۆژیاکان تەنانەت بەکارهێنانیشیان فەرز دەکەن. بۆ زۆرێک لە پیشەییەکان، پێشنیاری بەهای بنەڕەتییان لە کردارى کۆدکردنەوە گۆڕاوە بۆ پرۆسەی بڕیاردانی ستراتیژی: دیاریکردنی ئەرک و ئامانجەکان بۆ ئەم ئامرازانەی زیرەکی دەستکرد. ئەم گواستنەوەیە ناڕەحەتکەرە بۆ ئەوانەی کە چێژێکی قوڵ لە پیشەی نووسینی کۆد دەبینن، بەڵام بۆ بەهێزترین تاکەکانی پیشەکە کە خاوەن «ئیرادەن»، ئەمە دەرفەتێکی گرنگە.

سایمۆن لاست، هاوبەشی دامەزرێنەری دیکەی Notion، ئەم پارادایمە نوێیە نیشان دەدات. دوای نزیکەی دوو دەیە کۆدکردن، ئەو بە پەلە ئاراستەی خۆی گۆڕی. ئێستا ئەو هاوکات تا چوار ئامرازی کۆدکردنی زیرەکی دەستکرد بەکاردەهێنێت، و پێشنیاری Codex دەکات بەسەر Claude Code. لاست ئەزموونی ئەوە دەکات کە پێی دەڵێت "خەمۆکی جێرم (token anxiety)" ئەگەر ئامرازەکانی بە چالاکی کار نەکەن، تەنانەت کاتێک کە ئەو کۆمەڵایەتییە یان خەوتووە. ئەو بە ویستی خۆی خۆی سنووردار دەکات بۆ چوار ئامراز بۆ ئەوەی لە "زیادبوونی بارگرانیی ڕێکار" (context overload) لەسەر توانای زانستی خۆی خۆی بپارێزێت.

لاست ڕوونی دەکاتەوە: "زانینی چۆنیەتی بەکارهێنانی ئەم ئامرازانە ئێستا گرنگترین بەهرەیە لە جیهاندا، و شتێک نییە کە بتوانیت بۆی مەشق بکەیت. دەبێت زۆر کراوە بیر بکەیتەوە، کنجکاو بیت، و ئامادە بیت هەر شتێکی تازە تاقیبکەیتەوە. بەهای ئەم جۆرە کەسە بە شێوەیەکی ئەندازەیی زیاد دەکات، چونکە ئەو بەهایەی کە دەتوانێت دروستی بکات، بە شێوەیەکی ئەندازەیی زیاد دەکات."

ڕاستییەکەی، وەسفەکەی لاست ڕۆڵی پیشەیی خۆی بە نزیکی دەگێڕێتەوە. ئەو وەک "سوپەر IC" (کەسایەتی تاک) لە Notion کار دەکات، و مرۆڤەکان نا، بەڵکو ئامرازەکانی زیرەکی دەستکرد بەڕێوە دەبات. ڕێگاکەی بۆ بەڕێوەبردنی ئەم ئامرازانە زۆر لە چاودێرییە نەریتییەکانی بەڕێوەبەر دەچێت، کە بریتییە لە ناردنی بەردەوام، پشکنینی ورد، و وردبینیی کۆدی دروستکراوی زیرەکی دەستکرد.

کۆتاری دووپاتی دەکاتەوە کە Notion هەمیشە بەدوای کەسانی خاوەن ئیرادەی بەرزدا گەڕاوە، بەڵام دان بەوەدا دەنێت کە بەهای ئەم تایبەتمەندییانە لە مانگەکانی دواییدا بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە. سەرەڕای بەکارهێنانی ئامرازەکانی زیرەکی دەستکرد بۆ ئەتمتیکردن، Notion لە ئێستادا بەرهەمهێنانی بێوێنەی هەیە. هاوبەشانە دامەزرێنەرەکان دەڵێن کە ئەندامانی צוوەکان بە خێراییەکی بەرزتر بەرهەم دەردەکەن و بە گشتی زیاتر بەدەستدەهێنن. لە جیاتی کەمکردنەوەی هێزی کار بەهۆی زیرەکی دەستکرد، Notion ستراتیژی دامەزراندنی خۆی ڕێکدەخات. کۆتاری دەڵێت: "ئەمڕۆ لە وادی سێلیکۆن، بوونی چەند سایمۆنێک زیاتر بەهاتە لە هەزاران ئەندازیار،" و جەخت دەکات لەسەر پێویستی کاندیدەکان بۆ تێگەیشتن لە "ڕێگای نوێی کارکردن".

بۆ ئەوانەی لە دەرەوەی بوارى ئەندازیاری بەرنامە کار دەکەن، ئەم گۆڕانکارییە دەکرێت تێگەیشتنی قورس بێت. ئامرازەکانی زیرەکی دەستکرد لە ئێستادا سوودێکی سنوورداریان هەیە لە زۆرێک لە پیشەسازییەکان. لێکۆڵینەوەیەکی دوایی گالوپ ئاماژەی بەوە کردووە کە زۆرینەی ئەمریکییەکان هێشتا زیرەکی دەستکرد لە کارەکانیاندا کەم بەکاردەهێنن، هەرچەندە ڕێژەی وەرگرتن بەردەوام لە زیادبووندایە. کۆتاری، لەگەڵ ئەوەشدا، زیاتر دڵنیایە کە ئەم "ڕێگای نوێی کارکردنە" بێگومان دەگاتە سێکتەرەکانی وەک دارایی، یاسایی، و پیشەسازییە هونەرییەکان، کە پرسیارێکی فراوانتر دەکات: "ئایا من ئەجێنتیکم؟"

جێنیفەر لی، هاوبەشی گشتی لە Andreessen Horowitz کە گرنگی بە ژێرخانی زیرەکی دەستکرد دەدات، ئاماژە بە بەکارهێنانی زۆری ئامرازەکانی کۆدکردنی زیرەکی دەستکرد لە سەرجەم کۆمپانیاکانی پۆرتفۆلیۆی خۆیدا دەکات. ئەو دەڵێت: "ئەگەر تووشی کەسانێک ببین کە لێی بێئاگان، ئەمە نیشانەیەکی گەورەی سوورە. کاریگەری هەیە لەسەر ئەوەی چۆن بیر لە هەڵبژاردنی دامەزرێنەران دەکەینەوە." لی هۆشدار دەدات کە تەنها بەکارهێنانی ئامرازەکانی زیرەکی دەستکرد مانای ئەوە نییە کەسێک خاوەن «ئیرادەی بەرز»ە؛ بەکارهێنانی کاریگەر و زیرەک گرنگە. ئەو هەروەها ئاماژە بەوە دەکات کە هەندێک ڕۆڵی ژێرخانی زۆر تایبەت ڕەنگە سوودێکی زۆر لە ئامرازەکانی کۆدکردنی زیرەکی دەستکردی ئێستا وەرنەگرن، و جەخت لەسەر "ڕێنمایی بێ هەڵە" (no slop rule) دەکات — بەرپرسیارییەتی کۆتایی بۆ وردی کۆد لەسەر کەسی مرۆڤە پێشکەشکارەکە دەمێنێتەوە.

یونی ڕێختمان، هاوبەشی کۆمپانیای وەبەرهێنانی سەرەتایی Slow Ventures، گۆڕانکارییەکی دیاریکراو لە پروفایلی کاندیدەکان کە ستارتئەپەکانی زیرەکی دەستکرد بەدوایدا دەگەڕێن، دەبینێت. ئەو وەسفێکی کارێکی لە کۆمپانیای Phoebe، ستارتئەپێکی تەندروستی زیرەکی دەستکرد، نارد کە بە ڕوونی دەڵێت: "من بەدوای جێبەجێکردنی تاکەکاندا (IC execution) بە شێوەیەکی خاو ناگەڕێم… چاوەڕێی ئەوە دەکەم کە ئامرازەکان لە مانگەکانی داهاتوودا زیاتر و زیاتر ئەم ڕۆڵە لە ئەستۆ بگرن." لە جیاتی ئەوە، Phoebe بەدوای کەسانی «دڵخۆشکەردا دەگەڕێت بۆ دروستکردنی ئامرازێک کە ڕێگەمان پێ دەدات خێرا بجوڵێین و تایبەتمەندییەکان لە سەرەتاوە تا کۆتایی بە ئامرازەکان دروست بکەین.» بە واتایەکی تر، ئەوان کەسانێک دەوێت کە لەگەڵ ئەتمتیکردنی کارەکانی خۆیان بە ئامرازەکانی زیرەکی دەستکرد لە یەکەم ڕۆژەوە، بۆ ئەوەی بتوانن بیر لە ئەرکە "بڵندترەکان" (higher-order) بکەنەوە.

لە کاتێکدا والی سێلیکۆن «ئیرادەی بەرز»ی وەک تایبەتمەندییەکی گرنگ بۆ سەرکەوتن لە سەردەمی زیرەکی دەستکرددا دیاریکردووە، وشەکە خۆی شتێکی تاڕادەیەک جنجاڵیی بەخۆیەوە گرتووە. ڕێختمان دەڵێت: "پێم وایە قێزەونە کە خۆت یان کەسێکی تر وەک ئەجێنتیک ناوبەری. بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە کە ئەمانە لە ڕاستیدا، تایبەتمەندی باش نین بۆ گەڕان و پەرەپێدانیان." ئەو دەڵێت: "ئەمە دیدگایەکی جیهانی ئاشکرا دەکات کە تۆ بە ڕاستی، بێ گاڵتە، باوەڕت بەوەیە کە دوو جۆر مرۆڤ لە جیهاندا هەیە: NPC (کەسایەتییەکانی نا-یاریزان) و کەسایەتییە سەرەکییەکان، و تۆ یەکێکیت لە کەسایەتییە سەرەکییەکان." ئەم تێڕوانینە باس لە ناکۆکیی بەردەوام دەکات لەسەر پێناسە و بەکارهێنانی ئیراده لە سەردەمی زیرەکی دەستکرددا.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری