گەرووی هورمز لەژێر فشاردا: قەیرانێکی ستراتیژی بە کاریگەریی جیهانییەوە

عێراق - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

گەرووی هورمز لەژێر فشاردا: قەیرانێکی ستراتیژی بە کاریگەریی جیهانییەوە

گەرووی هورمز، ئەم ڕێڕەوی دەریاییە ستراتیژییەی کە کەنداوی فارس بە دەریای عومانەوە دەبەستێتەوە، لە ئێستادا شانۆی زیادبوونی گرژییەکانە کە هەڕەشەی پەکخستنی جددی دابینکردنی وزەی جیهانی دەکات. هەنگاوەکانی ئەم دواییەی ئێران لەم ناوچە گرنگەدا نەک تەنها ترسی لە شەڕێکی کراوە زیندوو کردووەتەوە، بەڵکو لاوازییەکانی بازاڕی نێودەوڵەتی نەوت و گازی خستووەتە ڕوو. ئامانجی تاران ڕوون دیارە: جێبەجێکردنی زۆرترین گوشاری ئابووری لەسەر زلهێزەکانی ڕۆژئاوا، بەتایبەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، بە بەرزکردنەوەی نرخی نەوت و گاز.

دۆخەکە بە نیگەرانیی بەردەوامی بەکاربەرانەوە ڕوون دەبێتەوە. کاریکاتێرێکی ڕۆژنامەی Le Soirی بەلژیکی، جووتێک ئەمریکی لایەنگری ترامپ نیشان دەدات کە پرسیار لەسەر بەرزبوونەوەی نرخەکان دەکەن و بە گاڵتەجاڕییەوە پێشنیاری ئەوە دەکەن کە سەرۆک "دەتوانێت گەرووی هورمز فراوان بکات". ئەم کاریکاتێرە، کە لەلایەن Le Mondeەوە ئاماژەی پێکراوە، نائومێدی جەماوەری لە کاریگەریی ڕاستەوخۆی ئابووری ئەم قەیرانە دوورەوە دەردەخات. گەرووەکە، کە لە تەسکترین خاڵیدا تەنها 54 کیلۆمەتر پانە و دوو ڕێڕەوی گواستنەوەی 3.7 کیلۆمەتری بۆ تانکەرەکانی نەوت هەیە، خاڵێکی تەسکە کە لە نێوان 20% بۆ 25%ی نەوت و گازی سروشتی شلکراوی بەرهەمهێنراوی جیهان بەوێدا تێدەپەڕێت. بە زیادکردنی هێرشەکان بۆ سەر کەشتییەکان، ئێران هەوڵ دەدات ئەم دەمارە گرنگە پەک بخات، بە جۆرێک کە تێپەڕین بەوێدا زۆر مەترسیدار بێت و تێچووی بیمە و گواستنەوە بەرز ببنەوە، کە بە ناچاری دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخەکان لە پەمپەکاندا.

ڕووبەڕووبوونەوەی دەریایی پێشتر دەستی پێکردووە، بەپێی La Repubblicaی ڕۆما. دوای ئەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان ڕایگەیاند کە شازدە کەشتی مینڕێژکەری ئێرانیان "بێلایەن" کردووە، سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی ئێران، کە بە پاسداران ناسراون، بە هێرشکردنەسەر سێ کەشتی وەڵامیان دایەوە. هەڕەشەکانیان ڕوون و ئاشکران: "هەر کەشتییەک یان باری نەوتێک کە هی ئیسرائیل، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانیان بێت، وەک ئامانجێکی ڕەوا دادەنرێت. یەک لیتر نەوتیش بە گەرووەکەدا تێناپەڕێت. خۆتان ئامادە بکەن بۆ ئەوەی 200 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک بدەن." ئەم لێدوانانە ئارەزوویەکی پتەو بۆ بەرەنگاربوونەوەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و تێکدانی سیستمی ئابووری جیهانی نیشان دەدەن.

شارەزایان و لایەنەکانی گواستنەوەی دەریایی پێشبینی قەیرانێکی درێژخایەن دەکەن. Wall Street Journal ڕاپۆرت دەدات کە گواستنەوەکاران خۆیان بۆ "داخستنێکی درێژخایەن"ی ڕێڕەوی دەریایی ئامادە دەکەن. بەڕێوەبەرێکی یۆنانی کۆمپانیایەکی تایبەتمەند لە گواستنەوەی گازی سروشتی شلکراو جەخت دەکاتەوە کە دووبارە دەستپێکردنەوەی هاتوچۆ کاتی دەوێت، تەنانەت دوای کۆتایی هاتنی دوژمنایەتییەکانیش. "تەنها ئەوە بەس نییە کە دوژمنایەتییەکان بوەستن؛ دەبێت خاوەن کەشتییەکان کەمبوونەوەیەکی بەرچاو لە مەترسییەکان بۆ سەر کەسانی ناو کەشتی و بۆ خودی کەشتییەکان ببینن،" ئەو ڕوونیدەکاتەوە و نموونەی دەریای سوور دەهێنێتەوە کە تێیدا، شەش مانگ دوای وەستانی هێرشەکانی حووسییەکان، هاتوچۆی دەریایی هێشتا نەگەڕاوەتەوە دۆخی ئاسایی. متمانە و هەستی ئاسایش زۆر گرنگن، و ئەوان لە گەرووی هورمز زۆر دوورن لەوەی کە بگەڕێنەوە.

پرسی پاراستنی گەرووەکە لە ناوەڕاستی نیگەرانییە نێودەوڵەتییەکانە. The Timesی لەندەن گەرووی هورمز بە "دۆزەخێکی ڕاستەقینە" بۆ گواستنەوەی دەریایی وەسف دەکات و هۆشداری دەدات کە پاراستنی زۆر قورس دەبێت. ئێران دەیان ساڵە خۆی بۆ ئەمە ئامادە دەکات، ئارسنالێکی لە زیاتر لە 5,000 مین و هەزاران بەلەمێکی بچووکی کۆکردووەتەوە کە توانای بڵاوکردنەوەی خێرایان هەیە. بۆ چاودێرانی زۆر، تاکە چارەسەری درێژخایەن، لە نەبوونی گۆڕانکاری ڕژێم لە تاراندا، بریتییە لە بوونی سەربازی زەمینی. بێلایەنکردنی هەڕەشەکانی سوپای پاسداران – باتری مووشەکی کەنار دەریا، ئۆپەراسیۆنەکانی مینڕێژکردنی دەریایی، شوێنەکانی هەڵدانی مووشەک – پێویستی بە کۆنترۆڵی زەمینی بەردەوام هەیە. هەرچەندە تەکنەلۆژیای دەریایی دەتوانێت قەیرانەکانی ناو دەریا بەڕێوە ببات، بەڵام ئاسایشی درێژخایەنی خاڵە گرنگەکانی تێپەڕینی دەریایی پشت بە جۆرێک لە کۆنترۆڵی زەمینی دەبەستێت، تەنانەت بەبێ بڵاوکردنەوەی وشکانی گەورەی ئاسایی.

لەم نێوەندەدا، ڕووسیا وەک چاودێرێکی گوماناوی و هەلپەرست خۆی دەبینێتەوە. وەک Libération ئاماژەی پێدەدات، بەرزبوونەوەی نرخی نەوت و گاز بە تەواوی لە بەرژەوەندی مۆسکۆدایە. ئەم قەیرانە نوێیە، کە سەرچاوەیەکی زۆر دەخاتە گەڕ و سەرنجی میدیایی قۆرخ دەکات، سەرنجی ڕۆژئاوا، بەتایبەتی ئەمریکا، لە شەڕی ئۆکراینا لادەدات. سەرۆک ڤلادیمێر پوتین، هەرچەندە لەم دواییانەدا سێ هاوپەیمانی گەورەی لەدەستداوە وەک بەشار ئەسەد، نیکۆلاس مادورۆ و عەلی خامنەیی، بەڵام لەسەر ڕێگای ئەوەدایە کە دووبارە ببێتەوە یاریزانێکی سەرەکی لە بازاڕی وزەی جیهانیدا. پەکخستنی گەرووی هورمز، سەرچاوەکانی وزەی ڕووسیا بە شێوەیەکی لەناکاو زۆر داواکراو دەکات، لەوانەش لەلایەن ئەوروپییەکانەوە کە تازە کۆتاییهاتنی هاوردەکردنی گازی ڕووسیایان ڕاگەیاندبوو. لەم پشێوییە جیهانییەدا، پوتین وەک یەکێک لەو چەند سەرکردەیەی کە بێدەنگ دەمێنێتەوە دەردەکەوێت، داهاتەکانی نەوت و گاز دەڕژێن، و لەگەڵ ئەواندا، هیوایەک بۆ دووبارە تێکەڵبوونەوە، تەنانەت بەشێکی، لە یارییە نێودەوڵەتییەکاندا.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری